Καλέστε με στο SKYPE

Γ. Παπανδρέου 17 - Ηράκλειο, t: 2811 113681 - 6946253300

Μυλωνογιάννη 23 - Χανιά , t: 2821 1117046974394497

Άρθρα Ψυχολογίας

Το πένθος

Τι θα μπορούσε να οριστεί ως πένθος και τι ως θρήνος; Πότε πενθεί κάποιος; Πιο γεγονός θα μπορούσε να οριστεί ως απώλεια; Πότε το πένθος αποκτά παθολογικό χαρακτήρα;
Το πένθος και ο θρήνος είναι βασικά στοιχεία της συμπεριφοράς του ανθρώπου που βιώνει μια απώλεια και αναφορές τους βρίσκουμε ακόμη και στα πιο αρχαία κείμενα που έχουν διασωθεί από διάφορους πολιτισμούς. Τα τελευταία χρόνια όμως η ενασχόληση με τα στοιχεία αυτά υπήρξε ενδελεχής και η πρόοδος των ανθρωπιστικών επιστημών βοήθησε στην αναγνώριση και ανάλυσή τους.
Πένθος είναι η κατάσταση στην οποία βρίσκεται ένα άτομο που έχει υποστεί την απώλεια (π.χ. ο θάνατος ενός αγαπημένου προσώπου), ενώ ο θρήνος είναι η πρωταρχική συγκινησιακή αντίδραση στην απώλεια και εκδηλώνεται με διάφορα ψυχολογικά και σωματικά συμπτώματα. Στην προσπάθεια ορισμού του θρήνου ως ένα παγκόσμιο φαινόμενο αντιμετωπίζονται πολλές δυσκολίες, καθώς φαίνεται ότι υπάρχουν αρκετές πολιτισμικές διαφορές όσον αφορά τους τρόπους εκδήλωσης αλλά και το χρονικό διάστημα μέσα στο οποίο οι συμπεριφορές αυτές θεωρούνται κατανοητές και αποδεκτές, παρόλο που το κλάμα είναι πιθανόν η πιο χαρακτηριστική και φανερή εκδήλωση του θρήνου. Για παράδειγμα, ο αυτοτραυματισμός (όπως το χάραγμα) μετά το θάνατο αγαπημένου προσώπου θεωρείται στους Αυστραλούς ιθαγενείς ευρύτατα διαδεδομένος, στους κατοίκους του Μπαλί κυριαρχεί το χαμόγελο και στην Αμερικανική φυλή των ινδιάνων Navajo, ο αποδεκτός χρόνος θρήνου περιορίζεται σε τέσσερις ημέρες.
Μολονότι είναι δύσκολο να οριστούν με ακρίβεια οι φυσιολογικές αντιδράσεις του θρήνου και πότε αυτός αποκτά παθολογικό χαρακτήρα, μπορεί να γίνει λόγος για κάποια βασικά χαρακτηριστικά. Έτσι, στον «φυσιολογικό» θρήνο, στην κατηγορία των συναισθημάτων διακρίνουμε θλίψη, θυμό, ενοχή, φόβο, άγχος, μούδιασμα, αίσθημα μοναξιάς κ.α. Στις σωματικές εκδηλώσεις γνώριμα είναι το σφίξιμο στο στήθος ή στο λαιμό, στομαχικές διαταραχές, μυϊκή αδυναμία κ.α. Στην κατηγορία των σκέψεων, συνήθως παρατηρείται δυσπιστία, σύγχυση, συνεχής προσήλωση στις ίδιες σκέψεις κ.α. Στη συμπεριφορά παρατηρείται τάση απόσυρσης, νευρικότητα, κλάμα, αποφυγή ή αναζήτηση καταστάσεων που θυμίζουν το άτομο που έχει φύγει από τη ζωή, διάχυτη ανησυχία κ.α.
Στο θρήνο μπορούμε να διακρίνουμε διάφορες φάσεις ή στάδια που διανύουν τα άτομα που πενθούν, χωρίς όμως αυτό να σημαίνει ότι περνούν όλοι αυτά τα στάδια ή ότι τα περνούν με την ίδια σειρά. Παρόλα αυτά δε θα πρέπει να δίνεται η εικόνα του πενθούντα ως ενός παθητικού ατόμου που υφίσταται το ένα στάδιο μετά το άλλο, καθώς η διεργασία του θρήνου είναι περισσότερο μια δυναμική διαδικασία αναπροσαρμογής. Σύμφωνα με τη θεωρία του John Bowlby αυτές οι φάσεις μπορούν να οριστούν ως εξής:
-Σοκ και άρνηση (περίοδος που κρατάει κάποιες εβδομάδες)
-Διαμαρτυρία και λαχτάρα επανασύνδεσης με το άτομο που έφυγε από τη ζωή (περίοδος που κρατάει κάποιες εβδομάδες)
-Απελπισία που συνοδεύεται από σωματική και συναισθηματική αναστάτωση και από κοινωνική απομόνωση (περίοδος που κρατάει κάποιους μήνες έως και χρόνια)
-Βαθμιαία ανάρρωση που χαρακτηρίζεται από αυξανόμενη ευεξία και αποδοχή της απώλειας.
Παρόλο που θεωρείται ότι το «φυσιολογικό» πένθος διαρκεί περίπου έξι μήνες με ένα έτος, αρκετοί ειδικοί ψυχικής υγείας διατηρούν κάποιες επιφυλάξεις σχετικά με αυτό καθώς, όπως αναφέρθηκε και παραπάνω, η ένταση των αντιδράσεων και η διάρκεια τη διεργασίας του θρήνου, εξαρτώνται εκτός από τους πολιτισμικούς παράγοντες και από τους προσωπικούς, αφού ο κάθε άνθρωπος επεξεργάζεται το πένθος ανάλογα με την προσωπικότητά του. Φαίνεται ότι υπάρχουν ορισμένοι παράγοντες οι οποίοι διαδραματίζουν ιδιαίτερο ρόλο στη διεργασία του θρήνου:
-Η σχέση που έχει αναπτυχθεί ανάμεσα στον επιζώντα και στο άτομο που έχει φύγει από τη ζωή. Εδώ σημαντικό στοιχείο είναι το μέγεθος της συναισθηματικής επένδυσης που έχει γίνει.
-Οι συνθήκες θανάτου, οι οποίες μπορούν να προκαλέσουν διαφορετικά συναισθήματα και αντιδράσεις θρήνου. Μια αυτοκτονία ή ένας ξαφνικός θάνατος είναι πολύ δύσκολο να γίνει κατανοητός και αποδεκτός.
-Η διαθεσιμότητα του υποστηρικτικού δικτύου προς το άτομο που πενθεί. Σημαντική είναι η υποστήριξη της οικογένειας, των συγγενών και των φίλων.
Χρήσιμη θα ήταν η επισήμανση του ότι, παρόλο που όταν χρησιμοποιείται η λέξη «απώλεια» στο μυαλό μας γίνεται μια σύνδεση με την εικόνα ενός ανθρώπου που έχει φύγει από τη ζωή, η χρήση της θα μπορούσε να εξηγεί και άλλες καταστάσεις ή γεγονότα. Έτσι, μπορούμε να μιλήσουμε για την απώλεια της εργασίας, για την απώλεια μιας σχέσης (π.χ. χωρισμός), για την απώλεια ενός ρόλου (κοινωνικού ή οποιασδήποτε φύσης) κ.α. Για κάποιους ανθρώπους αυτές οι απώλειες μπορούν να βιωθούν ως εξίσου οδυνηρές με το θάνατο ενός αγαπημένου προσώπου.

Υπάρχουν όμως περιπτώσεις που οι αντιδράσεις στην απώλεια ξεπερνούν τα όρια του φυσιολογικού και το πένθος χαρακτηρίζεται παθολογικό, δυσχεραίνοντας έτσι τη λειτουργικότητα του ατόμου που έχει βιώσει την απώλεια. Ένα παράδειγμα αποτελεί ο χρόνιος θρήνος. Είναι μια παρατεταμένη και αμετάβλητη απάντηση σε μια απώλεια. Ο πενθών εγκλωβίζεται στον πόνο του για μεγάλη χρονική διάρκεια και αρνείται την απώλεια. Μια άλλη μορφή περιπλεγμένου θρήνου είναι ο ετεροχρονισμένος θρήνος, αυτός δηλαδή που εμφανίζεται με χρονική καθυστέρηση εξαιτίας κάποιων παραγόντων οι οποίοι ευθύνονται για την αναστολή και την αναβολή της διεργασίας του θρήνου. Σε αυτές τις περιπτώσεις χρήσιμη μπορεί να φανεί μια επίσκεψη σε έναν ειδικό ψυχικής υγείας.

Στην προσπάθεια διευκόλυνσης της διεργασίας του θρήνου προτείνονται οι εξής τρόποι-στόχοι:
-Διεργασία αποδοχής του θανάτου ενός αγαπημένου προσώπου. Παροχή ακριβούς πληροφόρησης, όπου δεν δίνουμε εύκολες και καθησυχαστικές απαντήσεις αλλά ούτε και περιγράφουμε την κάθε κλινική λεπτομέρεια.
-Δημιουργία χώρου για έκφραση των συναισθημάτων και η δυνατότητα να πενθήσει ανοιχτά το άτομο.
-Προσαρμογή στη νέα πραγματικότητα.
-Επεξεργασία συναισθημάτων και σκέψεων και η θέση μέσα σε αυτές του ανθρώπου που έχει φύγει από τη ζωή.

Τέλος, είναι σημαντικό να γνωρίζουμε όλοι ότι, ποτέ δεν ξεπερνάμε ολοκληρωτικά την απώλεια ενός αγαπημένου προσώπου, απλώς μαθαίνουμε να ζούμε με αυτή. Ποτέ δε σταματάει η σχέση με το πρόσωπο που χάσαμε, απλώς αποκτά άλλο χαρακτήρα, άλλη μορφή.

ΜΗΤΡΟΣ ΑΛΕΞΑΝΔΡΟΣ - ΚΛΙΝΙΚΟΣ ΨΥΧΟΛΟΓΟΣ

InterNus - ΚΕΝΤΡΟ ΣΥΜΒΟΥΛΕΥΤΙΚΗΣ & ΨΥΧΟΘΕΡΑΠΕΙΑΣ

Read 1803 times

Καργάκης Εμμανουήλ

Ο Καργάκης Εμμανουήλ και οι συνεργάτες του εργάζονται στα γραφεία τους σε Ηράκλειο & Χανιά Κρήτης, παρέχοντας Γνωστική Συμπεριφορική  Ψυχοθεραπεία και Συμβουλευτική εφήβων και ενηλίκων. 

 

Επικοινωνία

Γ. Παπανδρέου 17, Ηράκλειο
    2811113681, 6946253300
 
Μυλωνογιάννη 23, Χανιά
    2821111704, 6974394497

Αυτή η διεύθυνση ηλεκτρονικού ταχυδρομείου προστατεύεται από τους αυτοματισμούς αποστολέων ανεπιθύμητων μηνυμάτων. Χρειάζεται να ενεργοποιήσετε τη JavaScript για να μπορέσετε να τη δείτε.

9.00 am to 9.00 pm

Lat: 35.331749 | Long: 25.138443

banner